Jest coś w Art Deco, czego żaden inny styl nie powtórzył. Geometria zamiast ornamentu. Złoto i czerń zamiast pastelowych odcieni. Prędkość, nowoczesność i luksus zamknięte w formie, która, choć ma już sto lat: wygląda jak przyszłość. Dlatego meble i przedmioty Art Deco nigdy nie wychodzą z mody. I dlatego warto wiedzieć, jak je rozpoznać i co sprawia, że jedne egzemplarze są warte fortunę, a inne: tylko trochę więcej niż replika.

Czym właściwie jest Art Deco?

Art Deco to styl, który rozkwitł między 1920 a 1940 rokiem, osiągając szczyt popularności w latach 1925–1935. Nazwa pochodzi od paryskiej wystawy Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes z 1925 roku. To właśnie tam świat zobaczył nowy język formy: geometryczny, śmiały, bogaty w materiały i zupełnie odmienny od secesyjnych wijących się linii, które dominowały dekadę wcześniej. Ciekawostka: sama nazwa "Art Deco" nie padła wtedy ani razu. Ukuto ją dopiero w 1966 roku, na retrospektywnej wystawie "Les Années 25" w Musée des Arts Décoratifs w Paryżu. Za życia twórców styl ten nazywano po prostu "stylem 1925".

Art Deco to styl który nie bał się pieniędzy. Powiedział wprost: luksus jest piękny. I miał rację.

Styl ten nie był jednak jednorodny. W Paryżu oznaczał ekskluzywne meble z egzotycznych drewien, w Nowym Jorku: chrom i szkło drapaczy chmur, w Polsce: eleganckie kamieniczki i kawiarnie. Łączyło je jedno: duch epoki, która wierzyła w postęp i nie wstydziła się przepychu.

Siedem cech charakterystycznych Art Deco

Dobry egzemplarz Art Deco rozpoznasz po kilku nieomylnych sygnałach. Im więcej z nich spełnia dany przedmiot, tym większa pewność co do stylu i epoki.

  • Geometria i symetria: prostokąty, trójkąty, zygzaki, koncentryczne okręgi. Żadnych organicznych krzywych, żadnych kwiatowych splątań. Forma ma być czysta i precyzyjna jak rysunek techniczny.

  • Egzotyczne materiały: heban, palisander, mahoń, skóra węża, kość słoniowa, laka japońska. Art Deco kochał materiały, które do Europy przyjeżdżały statkiem z odległych kolonii.

  • Metalowe akcenty: złocenia, okucia z mosiądzu lub chromu, inkrustacje w metalu. Każdy detal był przemyślany i precyzyjnie wykonany.

  • Paleta kolorów: czerń i złoto, burgundy i krem, zieleń butelkowa i brąz. Kolory bogate, nasycone, nigdy pastelowe.

  • Motywy dekoracyjne: wschodzące słońce, fontanny, gazele, zebry, kobiece sylwetki, egipskie hieroglify (moda po odkryciu grobowca Tutenchamona w 1922 roku).

  • Lakie i forniry: powierzchnie meblowe często pokrywane lakierami imitującymi japońskie urushi, forniry układane w geometryczne wzory.

  • Funkcjonalność: w odróżnieniu od secesji, Art Deco nie rezygnował z wygody. Fotel musiał pięknie wyglądać i wygodnie siedzieć.

Czy wiesz, że...

Odkrycie grobowca Tutenchamona przez Howarda Cartera w 1922 roku wywołało prawdziwą egipską gorączkę w całej Europie. W ciągu kilku lat hieroglify, skarabeusze, lotosowe kolumny i złote maski pojawiły się na meblach, biżuterii, tkaninach i ceramice. To zjawisko: zwane egiptomania: jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych motywów Art Deco i pozwala dziś datować wiele przedmiotów na lata 1923–1930.

Art Deco w meblach: na co zwracać uwagę

Meble Art Deco to jedna z najchętniej poszukiwanych kategorii na rynku antyków. Szafy, komody, fotele, stoliki kawowe, biurka: każdy z tych przedmiotów ma swoje charakterystyczne cechy.

  • Komody i szafy: symetryczne fronty z geometrycznym fornirem, okucia ze złoconego metalu, nogi lekko koniczne lub zupełnie nieobecne (meble "unoszące się" nad podłogą to typowy detal Art Deco).

  • Fotele i kanapy: trapezoidalne lub półkoliste oparcia, obicie w aksamicie lub skórze, nogi chromowane lub lakierowane na czarno.

  • Stoliki kawowe i barki: często z lustrzanymi blatami, chromowanymi nogami, szafkami na alkohol z kryształowymi karafkami.

  • Biurka i sekretarzyki: funkcjonalne, z wieloma szufladami, często fornirowane w geometryczne wzory z kontrastujących drewien.

Art Deco a późniejsze imitacje: jak odróżnić?

Popularność stylu spowodowała, że przez całe dekady powstawały imitacje i reprodukcje. Jak odróżnić oryginał z lat 1920–1940 od późniejszej kopii?

  • Sprawdź spody i wnętrza: oryginalne meble mają tył i spód wykonany z litego drewna lub starej sklejki. Nowa sklejka o regularnych słojach zdradza późniejsze wykonanie.

  • Oceń patynę: prawdziwa patyna to nie brud, to utlenienie i naturalne zużycie. Jest nierównomierne, bardziej widoczne w miejscach użytkowania. Sztuczna patyna jest jednolita i "za bardzo" brązowa.

  • Zbadaj okucia: oryginalne okucia były odlewane lub kute ręcznie. Maszynowa regularność sugeruje późniejsze wykonanie.

  • Połączenia i czopy: stare meble łączone są na czopy i klej kostny. Śruby i gwoździe w kluczowych połączeniach to znak nowszego wykonania.

Wskazówka od eksperta

Najlepszym dowodem autentyczności mebla Art Deco są ślady użytkowania w nieoczekiwanych miejscach: wewnątrz szuflad, pod blatem, za tylnymi panelami. Oryginalne drewno ciemnieje równomiernie przez dekady, a pyłek z lat trzydziestych w zakamarkach szafy jest trudny do podrobienia. Jeśli mebel jest "za ładny" w środku, warto zapytać o jego historię.

Polska Art Deco: niedoceniany skarb

Polska międzywojenna produkcja w stylu Art Deco jest systematycznie niedoceniana przez kolekcjonerów, i systematycznie drożeje. Warszawa, Lwów, Poznań i Kraków miały własnych projektantów i wytwórnie, które tworzyły meble i przedmioty nie ustępujące paryskim oryginałom jakością, a kosztujące ułamek ich ceny na rynku aukcyjnym.

Szukaj polskich certyfikatów na wystawy, sygnatur stolarzy z lat 1925–1939, oznaczeń z polskich targów przemysłowych. To skarby, które większość kupujących wciąż omija.

Art Deco w Antykach Fulbier

W Antykach Fulbier w Bielszowicach (Ruda Śląska) regularnie pojawiają się przedmioty z epoki Art Deco: fotele, stoliki, lampy, ceramika, szkło i biżuteria. Każdy przedmiot oceniamy osobiście i opisujemy z podaniem stylu i przybliżonego datowania. Jeśli szukasz konkretnego elementu do wnętrza lub kolekcji: napisz do nas lub wpadnij. Warto przyjeżdżać regularnie, bo Art Deco trafia do nas nieregularnie i zwykle szybko znajduje nowych właścicieli.

Najczęstsze pytania

Z jakiego okresu pochodzi styl Art Déco?

Art Déco rozwijał się głównie w latach 1920–1940. Nazwa pochodzi od paryskiej wystawy Exposition Internationale des Arts Décoratifs z 1925 roku.

Po czym rozpoznać przedmioty Art Déco?

Po geometrycznych, uproszczonych formach, kontrastowych materiałach (heban, chrom, bakelit, lustro) i dekoracji w duchu zygzaków, promieni słońca i stylizowanej flory. Odkrycie grobowca Tutanchamona w 1922 roku wprowadziło też motywy egipskie.

Kto należał do najważniejszych twórców Art Déco?

Wśród czołowych nazwisk wymienia się Jacques-Émile Ruhlmanna w meblarstwie i René Lalique w szkle.