Jest w tej kamionce coś, co nie zestarzeje się nigdy. Szarobeżowa glina, kobaltowy błękit, wypukłe reliefy zamków nad Renem. Zestaw do ponczu z Westerwaldu nie udaje antyku: jest antykiem. I to jednym z tych, które można wziąć w dłonie, napełnić grzanym winem i postawić na stole.
Westerwald: serce europejskiej kamionki
Region Westerwald w zachodniej Nadrenii-Palatynacie to jedno z tych miejsc, gdzie rzemiosło wrosło w krajobraz. Lokalna glina: szczególnie bogata w kaolinit i żelazo: nadaje się do wyrobu kamionki od co najmniej XVI wieku.
Garncarze z Höhr-Grenzhausen, Grenzhausen i Grenzau produkowali naczynia solno-szkliwione, które trafiały wzdłuż Renu do całej Europy. Charakterystyczny wygląd to efekt dwóch składników: szara lub beżowa glina i kobaltowy tlenek, który po wypaleniu daje intensywny, niemal granatowy błękit. Dekoracja reliefowa, szkliwo solne: chropowaty połysk, uczciwa powierzchnia.
To materiał, który mówi sam za siebie: surowo, uczciwie, z klasą.
Dobra kamionka nadreńska to nie ceramika udająca coś innego. To materiał, który mówi sam za siebie: surowo, uczciwie, z klasą.
Gerz i wytwórnie Westerwaldu
Wytwórnia Simon Peter Gerz, założona w 1857 roku w Höhr-Grenzhausen, należy do najlepiej znanych producentów kamionki użytkowej z Westerwaldu. Gerz specjalizował się w zestawach do picia, kuflach i dekoracjach z motywami turystycznymi: zamkami nadreńskimi, scenami myśliwskimi, winoroślem.
Lata 50. przyniosły odrodzenie turystyki nadreńskiej i wznowienie eksportu ceramiki z Westerwaldu. W dekadzie następnej, od lat 60., wytwórnie takie jak Gerz rozwinęły produkcję na białej glinie: materiale wprowadzonym przez Gerz w 1961 roku, który zastąpił tradycyjną szarą kamionkę w liniach eksportowych. Zestawy zdobionych reliefami zamków nadreńskich były kupowane jako pamiątki i prezenty, ale też po prostu używane.
Höhr-Grenzhausen nosi nieoficjalny tytuł stolicy ceramiki Niemiec. Działa tam Muzeum Ceramiki (Keramikmuseum Westerwald), dokumentujące ponad 500 lat tradycji garncarskiej regionu. Wyroby z Westerwaldu trafiały historycznie do Anglii, Skandynawii i Ameryki Kolonialnej: anglosascy archeolodzy odkrywają fragmenty kamionki nadreńskiej w wykopaliskach od Londynu po Nowy Jork.
Jak rozpoznać autentyczne wyroby Gerz?
Wyroby Gerz są zazwyczaj sygnowane: na dnie naczynia znajdziesz wytłoczone lub nadrukowane oznaczenia. To pierwsza rzecz do sprawdzenia:
Oznaczenie "W. Germany": wskazuje na produkcję z okresu 1949–1990 (Niemcy Zachodnie). Trójkątna wytłaczana marka GERZ na dnie potwierdza autentyczność wyrobu.
Jakość reliefu: autentyczne wyroby mają relief wyraźny, trójwymiarowy, z ostrymi krawędziami. Tańsze imitacje mają relief spłaszczony lub rozlany.
Kolor kobaltowy: oryginalna kamionka Westerwald ma kobalt głęboki, lekko niejednorodny. Masowe repliki często używają farb nakładanych po wypaleniu: są zbyt równomierne i zbyt błyszczące.
Dno naczynia: w oryginalnych wyrobach dno jest lekko szorstkie, z charakterystyczną teksturą szkliwa solnego. Repliki często mają gładkie, glazurowane dna.
Przy zestawach do ponczu sprawdź kompletność: oryginalne zestawy Gerz miały kubeczki i wazę wykonane z tej samej partii gliny: kolor i faktura powinny być identyczne. Jeśli kubeczki różnią się odcieniem od wazy, mogą być późniejszym uzupełnieniem. Kompletne zestawy w oryginalnym stanie są na rynku antyków wyraźnie cenniejsze niż zestawy uzupełniane.
Tradycja serwowania ponczu
Poncz i grzane wino serwowane ze wspólnej wazy to tradycja sięgająca XVIII-wiecznych salonów. Waza z pokrywką zachowywała temperaturę napoju. Kubeczki: często bez uszek, trzymane oburącz: dawały gościom przyjemne ciepło w dłoniach. W kulturze nadreńskiej grzaniec i rumtopf podawane z takiego zestawu były elementem zimowych spotkań przy kominku i jarmarków bożonarodzeniowych.
Dziś zestaw do ponczu z kamionki nadreńskiej to równie efektowna dekoracja kredensu, jak i przedmiot gotowy do użycia.
Jeśli szukasz takiego zestawu: mamy w kolekcji kompletny zestaw Gerz z lat 60–70. XX wieku: waza z pokrywką i siedem kubeczków, każdy zdobiony reliefami nadreńskich zamków z każdej strony.
Najczęstsze pytania
Czym jest kamionka solna z Westerwaldu?
To ceramika wypalana w wysokiej temperaturze i glazurowana solą wrzucaną do pieca. Sól tworzy charakterystyczną fakturę „skórki pomarańczy”.
Jak datować wyroby Gerz po kolorze gliny?
Gerz wprowadził białą glinę w 1961 roku. Wyrób z białej masy pochodzi więc z okresu po 1961, a szara glina wskazuje na czas wcześniejszy.
Jak odróżnić oryginał od repliki przemysłowej?
Autentyczna glazura solna jest nieregularna i lekko chropowata, a aplikowany relief bywa lekko asymetryczny. Repliki mają gładką, równą powierzchnię.
