Rytowany ornament widać dopiero z bliska. Delikatny fryz kwiatowy biegnie wokół górnego obwodu kosza, niżej: symetryczny motyw z łodygami i rozłożonymi kwiatostanami. Każda linia jest nieco inna: różna głębokość, inny rytm. Rylec, nie stempel. Ktoś nad tym siedział.
Ten koszyk na lód pochodzi z Niemiec Zachodnich, prawdopodobnie z lat 60. XX wieku. Razem z nim: oryginalne szczypce. Komplet zachowany do dziś: wiadro i akcesoria razem, w zbliżonej patynie, spójnym stylu. To rzadkość. Przez dekady przeprowadzek i zmian właścicieli to właśnie szczypce ginęły pierwsze.
Historia lodu w XIX-wiecznym domu
Przez większą część XIX wieku posiadanie lodu w domu było kwestią statusu. Lód naturalny wycinano zimą z zamarzniętych jezior: przede wszystkim jezior Brandenburgii, skąd trafiał do Berlina i dalej w głąb Niemiec. Przechowywano go w lodowniach: głęboko zakopanych komorach wyłożonych słomą i izolowanych torfem. Latem dowoziło go specjalne rzemiosło: Eismänner, dostawcy lodu obsługujący zamożne domy i restauracje.
Od lat 50. XIX wieku handel lodem w Niemczech nabrał skali przemysłowej. Berlin stał się jednym z kluczowych rynków dystrybucji, a wraz z rozwojem sieci kolejowej lód trafił szerzej do klasy średniej. Domowa skrzynka lodowa: Eisschrank: była standardowym wyposażeniem zamożnych kuchni przez kilka dekad: od lat 60.–70. XIX wieku aż do lat 30. XX wieku, kiedy elektryczne lodówki stopniowo ją zastąpiły.
Lód naturalny był importowany do Niemiec nie tylko z krajowych jezior, ale i ze Skandynawii oraz Stanów Zjednoczonych. Handel lodem był jedną z pierwszych naprawdę globalnych gałęzi handlu XIX wieku. Pierwsze lodownie przemysłowe wytwarzające lód mechanicznie uruchomiono w Niemczech w latach 70. XIX wieku, choć lód naturalny pozostawał tańszy jeszcze przez kilka dekad.
Mosiądz jako wybór reprezentacyjny
Wybór mosiądzu na koszyk na lód nie był przypadkowy. W drugiej połowie XIX wieku mosiądz był chętnie stosowany w niemieckim rzemiośle użytkowym: do lamp, klamek, przyborów stołowych, dekoracji mebli. Był tańszy od srebra, ale bardziej reprezentacyjny niż żelazo czy cynk. Przy odpowiedniej pielęgnacji zachowywał złocisty połysk, który przez stulecia kojarzono z zamożnością.
Grawerowany ornament kwiatowy wskazuje na ręczne wykończenie zdobień. Wzory kwiatowe z łodygami i liśćmi o miękkich zarysach były charakterystyczne dla środkowoeuropejskiego rzemiosła dekoracyjnego od końca XVIII do początku XX wieku. Wiele warsztatów korzystało z własnych wzorników ornamentów, często przekazywanych z mistrza na ucznia. Ta tradycja grawerowanego mosiądzu trwała w zachodnioniemieckim rzemiośle przez całą pierwszą połowę XX wieku i weszła w lata 60. jako element kultury podarunkowej i barowej.
Jak rozpoznać autentyczny koszyk z epoki
Mosiężnych koszy na lód z XIX wieku zachowało się stosunkowo niewiele w oryginalnym stanie, i jeszcze mniej w komplecie z akcesoriami. Szczypce, łyżki do lodu, specjalne podkładki: gubiły się przez dekady zmian właścicieli. Kiedy komplet przetrwał razem, warto sprawdzić kilka rzeczy przed zakupem.
Po pierwsze: spójność patyny. Oba elementy: koszyk i szczypce: powinny mieć zbliżony stopień pociemnienia. Zbyt błyszczące szczypce przy wyraźnie postarzałym wiadrze sugerują późniejsze uzupełnienie zestawu. Po drugie: charakter zdobień. W oryginalnym komplecie ornament na szczypcach nawiązuje do ornamentu na koszyku: podobny motyw, zbliżona technika, ta sama grubość metalu. Po trzecie: mechanizm pałąka. W autentycznych egzemplarzach z epoki pałąk porusza się swobodnie w nitowanych lub kutych uchwytach, nie skręcanych śrubą maszynową.
Oryginalna patyna na mosiądzu to ciepłe złotobrązowe zabarwienie, ciemniejsze w zagłębieniach graweru i na chronionych powierzchniach. Szara lub zielonawa patyna może wskazywać na długotrwałą wilgoć lub błędne przechowywanie. Jeśli oceniasz komplet z akcesoriami: sprawdź, czy szczypce mają tę samą fakturę metalu co koszyk: zbliżona grubość ścianki i podobna technika graweru to dobry znak oryginalnego zestawu.
Koszyk na lód z lat 60. XX wieku jest dziś przedmiotem kolekcjonerskim cenionym za wartość historyczną i dekoracyjną. Opowiada o epoce, w której dostęp do zimna był przywilejem, i o rzemiośle, które ten przywilej oprawiało w elegancką formę. Prezentowany egzemplarz: zachowany w komplecie ze szczypcami: jest dostępny w naszej kolekcji.
Najczęstsze pytania
Skąd wziął się zwyczaj używania koszy na lód?
Z XIX-wiecznego handlu lodem, gdy lód wycinano zimą z jezior i dostarczano do zamożnych domów. W latach 50. i 60. XX wieku kosz na lód wrócił jako element domowego baru.
Którzy niemieccy producenci wytwarzali mosiężne kosze na lód?
Między innymi BMF (Bayerische Metallwarenfabrik) z Norymbergi i WMF z Geislingen. BMF nie należy mylić z austriacką firmą Berndorf.
Jak odróżnić komplet z lat 60. od XIX-wiecznego?
Wyroby powojenne noszą oznaczenie „W. Germany” i mają stożkową formę Mid-Century. XIX-wieczne są ręcznie formowane, nitowane i bez oznaczeń eksportowych.
