Żółcień tła jest pierwszą rzeczą, którą się zauważa. Intensywna, ciepła, cesarska. Na takim tle kompozycja kwiatowa jest czytelna i wyrazista: różowe i niebieskie piwonie, zielone liście, szarozielone kamienie. Ta osłonka na kwiaty reprezentuje styl famille jaune, podkategorię jednej z najważniejszych tradycji chińskiej porcelany dynastii Qing.
Wzory, które widzimy na tej osłonce, mają za sobą ponad trzysta lat historii produkcji, symboliki i handlu między Chinami a resztą świata.
Skąd pochodzi famille jaune
Famille jaune to podkategoria famille verte, zwanej po chińsku 康熙五彩 (Kangxi wucai) lub 素三彩 (Susancai). Famille verte rozwinęła się około 1680 roku, za panowania cesarza Kangxi, i przez kilkadziesiąt lat dominowała w chińskiej produkcji ceramicznej. Jej charakterystyczna cecha to paleta emaliowa z dominującą zielenią, czerwienią żelazną i uzupełniającymi barwami, nakładanymi nad szkliwem na białe porcelanowe tło.
Famille jaune stosuje dokładnie tę samą paletę emaliową, z jedną różnicą: zamiast białego tła: intensywna żółcień. To kolor, który w dynastii Qing był zarezerwowany dla dworu cesarskiego. Najlepsze wyroby w stylu famille jaune powstawały w Jingdezhen, mieście-stolicy chińskiej porcelany w prowincji Jiangxi, w szczytowym okresie famille verte: między 1685 a 1725 rokiem.
Famille jaune nie należy mylić z famille rose (粉彩, fěncǎi): to osobna technika, oparta na różowym pigmencie z tlenku arsenu, rozwinięta nieco później, od około 1720 roku. Famille rose i famille jaune różnią się zarówno technologią emaliowania, jak i epoką i tradycją, z której się wywodzą.
Bordiura meandryczna przy stopce naczynia to w tradycji chińskiej wzór zwany yunleiwen (云雷纹): motyw chmury i gromu, obecny w kulturze chińskiej od epoki neolitu. Na brązowych naczyniach rytualnych dynastii Shang i Zhou (ok. 1600–256 p.n.e.) yunleiwen służył jako tło dla głównych kompozycji figuralnych. Symbolizuje deszcz przynoszący urodzaj. Na Zachodzie ten sam wzór pojawił się niezależnie w starożytnej Grecji i jest nazywany meandrem lub kluczem greckim.
Symbolika piwonii i żółtego tła
Piwonia (牡丹, mǔdān) należy do najpopularniejszych motywów chińskiego zdobnictwa ceramicznego. Nosi tytuł "króla kwiatów" i symbolizuje bogactwo oraz szlachetność. Kompozycja piwonii ze skałami taihu (太湖石: charakterystyczne perforowane kamienie ogrodowe, synonim kultury uczonego) wyraża filozofię harmonii między siłą i miękkością, między naturą ukształtowaną i dziką.
Żółte tło przez stulecia dynastii Qing było zarezerwowane dla wyrobów dworskich. W XIX i XX wieku, gdy wzory cesarskie stały się wzorcem dla szerszej produkcji dekoracyjnej, famille jaune zaczęło pojawiać się na wyrobach eksportowych kierowanych na rynek zachodni.
XX wiek i produkcja dekoracyjna ChRL
Prezentowany egzemplarz jest wyrobem dekoracyjnym drugiej połowy XX wieku inspirowanym estetyką famille jaune epoki Qing. Nie jest oryginalnym wyrobem cesarskim ani antykiem dynastycznym. Sygnatura 中国制 / MADE IN CHINA potwierdza produkcję eksportową Chińskiej Republiki Ludowej: dwujęzyczny czerwony stempel tego rodzaju był stosowany po 1949 roku na wyrobach kierowanych na rynki zachodnie. Uproszczone znaki chińskie (中国 zamiast tradycyjnego 中國) jednoznacznie wskazują na produkcję kontynentalną, nie tajwańską.
Po 1949 roku pice Jingdezhen znacjonalizowano i zorganizowano w dziesięć państwowych fabryk ceramicznych. Produkcja famille jaune dla eksportu była kontynuowana jako jeden z rozpoznawalnych chińskich wzorów dekoracyjnych. Osłonki na kwiaty były popularną formą eksportową: dekoracyjne, praktyczne i wizualnie reprezentatywne dla tradycji chińskiego rzemiosła ceramicznego.
Na co zwracać uwagę przy zakupie
Datowanie chińskiej ceramiki dekoracyjnej bez fizycznych oględzin jest zadaniem trudnym. Znaki dynastyczne na spodzie nie są wiarygodnym wskaźnikiem: stosowanie starszych znaków jako wyrazu szacunku dla tradycji było w chińskiej ceramice praktyką powszechną przez całe stulecia.
Przy ocenie konkretnego naczynia warto sprawdzić jakość szkliwa (błyszczące, bez kruszenia i wżerów), intensywność koloru (dobra produkcja ma żywe, niewyblakłe barwy), precyzję malowidła (wyraźne kontury piwonii, starannie wypełnione płaszczyzny liści) i stan stopki. Bilingual sygnatura 中国制 / MADE IN CHINA pozwala pewnie datować wyrób na okres po 1949 roku.
Przy ocenie chińskich naczyń ceramicznych z XX wieku nie opieraj się na znakach dynastycznych na spodzie: były powszechnie stosowane jako wzór szacunku dla tradycji, nie jako datowanie. Ważniejsze są: intensywność i świeżość kolorów, precyzja linii konturu i stan glazury na wypukłych krawędziach naczynia, gdzie szkliwo ściera się najszybciej. Uproszczone znaki chińskie (中国) w odróżnieniu od tradycyjnych (中國) jednoznacznie wskazują na produkcję kontynentalną ChRL po reformie pisma z 1956 roku.
Osłonka na kwiaty w stylu famille jaune to dziś przedmiot ceniony zarówno dekoracyjnie, jak i jako punkt wejścia w kolekcjonowanie chińskiej ceramiki eksportowej. Prezentowany egzemplarz jest dostępny w naszej kolekcji.
Najczęstsze pytania
Czym jest famille jaune?
To odmiana chińskiej porcelany famille verte, w której kolorowe emalie nakłada się na żółte tło. Żółć była kolorem cesarskim dynastii Qing.
Czy żółte tło oznacza cenny zabytek cesarski?
Niekoniecznie. Większość egzemplarzy famille jaune na rynku to wyroby eksportowe z XX wieku, a nie rzadkie oryginały z epoki Kangxi.
Po czym poznać typową kompozycję famille jaune?
Po piwoniach, skałach taihu i ozdobnych bordiurach. Wyroby z ChRL bywają sygnowane oznaczeniem 中国制, czyli „Made in China”.
