Sekretarzyk z nadstawką to mebel, który rozwiązuje trzy problemy naraz: miejsce do pisania, miejsce do przechowywania dokumentów i książek, i reprezentatywny mebel do salonu lub gabinetu. Przez trzy stulecia forma ta nie wymagała zasadniczych zmian: bo była przemyślana od początku.

Czym jest sekretarzyk z nadstawką?

Sekretarzyk z nadstawką składa się z dwóch lub trzech części. W wersji podstawowej: dolna część z pulpitem i szufladami oraz górna nadstawka (biblioteczka). W wariancie południowoniemieckim i austriackim (à trois corps) dodawana jest trzecia osobna dolna komoda z bombiastymi szufladami: ten trójczęściowy układ jest bezpośrednim wskaźnikiem regionalnego pochodzenia.

W języku angielskim mebel ten nosi nazwę bureau bookcase. W Niemczech i Austrii: Sekretär mit Aufsatz. W Polsce mówi się "sekretarzyk z nadstawką" lub "sekretarzyk biblioteczny". Niezależnie od nazwy, idea jest ta sama: miejsce do pracy intelektualnej, gdzie wszystko co potrzebne: papier, pióro, lakier, książki, dokumenty: jest w zasięgu ręki i pięknie ukryte.

Skąd pochodzi: historia meblarska

Sekretarzyk jako forma mebla pojawia się pod koniec XVII wieku w Anglii i Holandii, skąd szybko trafia do Niemiec, Austrii i Francji. W epoce baroku: a szczególnie rokoka: osiąga swoją dojrzałą postać: bogato fornirowany, z bombiastymi szufladami, inkrustowany intarsją, zaopatrzony w rozbudowany system wewnętrznych przegródek.

W Niemczech i Austrii sekretarzyki produkowano przede wszystkim w Wiedniu, Monachium i Augsburgu, a także w innych centrach rzemiosła środkowoeuropejskiego. Tamtejsi stolarze słynęli z precyzji intarsji i jakości forniru. Wiedeńskie przykłady datuje się na ok. 1710–1740, południowoniemieckie (Augsburg, Monachium) na ok. 1740–1760. Typowa konstrukcja: korpus z sosny lub drewna miękkiego, powierzchnie fornirowane orzechem, niekiedy z inkrustacjami ze śliwy, dębu bagiennego lub klonu w geometrycznych lub kwiatowych wzorach marketerii. Charakterystyczna cecha środkowoeuropejskich sekretarzyków barokowych i rokokowych to właśnie forma bombé: szuflady o wygiętym, beczułkowatym froncie, który tworzy falujący rytm całej dolnej części mebla.

Tabernakulum i ukryte schowki

Sekretarzyki południowoniemieckie i austriackie często budowano w formie tabernakulum (Tabernakelsekretär): nadstawka miała centralny zamknięty panel flankowany rzędami małych szufladek. Centralne drzwiczki blokowały zamki synchronizujące zewnętrzne szufladki. Za pilasterkami flankującymi centralny panel niemal zawsze kryły się ukryte schowki (Geheimfach).

Forma bombé: co to znaczy i dlaczego jest ważna

Forma bombé (z franc. bombé: wybrzuszony, wypchnięty ku przodowi) oznacza szuflady lub boki mebla o wygiętych, zaokrąglonych frontach. To jeden z najbardziej charakterystycznych elementów środkowoeuropejskiego rokoka. Aby uzyskać taki kształt, stolarz musiał wyginać drewno lub rzeźbić je z grubej deski: oba sposoby wymagały dużej precyzji i doświadczenia.

Mebel z bombiastymi szufladami nie jest nigdy przypadkowy. To świadomy wybór formy, która mówi: wykonałem to z umiejętnością i chcę żebyś to widział. Forma bombé jest dowodem rzemiosła, nie tylko ozdobą.

Czy wiesz, że...

Wnętrze sekretarzyka: ta rozbudowana architektura małych szufladek i przegródek: była traktowana jako osobna sztuka stolarska. Najlepsi niemieccy i austriaccy mistrzowie chowali w sekretarzykach tajne schowki: przesuwane panele, fałszywe dno szuflady, ukryta wnęka za kolumienką. Właściciel wiedział gdzie jest sekret: złodziej nie. Mechanizmy bywały zaskakujące: wyjęcie wewnętrznej skrzynki odsłaniało tylny panel z drewnianą sprężynką, przesunięcie belki powodowało opadanie tylnej ścianki i ukazywało małe schowki. Dziś przy konserwacji zdarzają się odkrycia listów, dokumentów i dawno zapomnianych kosztowności.

Jak rozpoznać autentyczny sekretarzyk barokowy lub rokokowy?

  • Fornir i intarsja: autentyczne meble XVIII-wieczne mają fornir klejony na gorąco, cienki i miejscami nieregularny. Intarsja jest ręczna: wzory geometryczne lub roślinne wklejane kawałek po kawałku. Przy dużym powiększeniu widać linie łączeń i nieznaczne różnice w poziomie elementów.
  • Forma bombé: sprawdź czy wygięcie szuflad jest jednolite i ciągłe. Oryginalna forma bombé jest spójna: boki mebla i fronty szuflad tworzą jedną harmonijną krzywą. Późniejsze imitacje mają często "dodane" wygięcie tylko na froncie, przy prostych bokach.
  • Okucia mosiężne: oryginalne uchwyty i zawiasy z XVIII i XIX wieku są odlewane lub kute ręcznie. Mają lekką nieregularność i patynę, której nie da się podrobić świeżą farbą. Nowe okucia są idealnie symetryczne i błyszczące.
  • Klapa i pulpit: klapa powinna opadać na dwie wysuwne listwy (łoktniki), które ją podtrzymują. Skórzana powierzchnia pulpitu jest najczęściej wymieniana: to normalne. Ważne żeby drewniana rama pulpitu była oryginalna.
  • Wnętrze szufladek: małe szufladki wewnętrzne mają często oryginalne, cienkie denka z drewna iglastego. Ciemnoczerwona lub zielona tapeta we wnętrzu to też autentyczny detal XVIII-wieczny.
  • Spody dużych szuflad: sprawdź czy deski dna szuflad biegną równolegle czy prostopadle do frontu. W meblach XVIII-wiecznych deski dna biegną często od tyłu do przodu. Gwoździe są ręcznie kute: nieregularne.
Wskazówka od eksperta

Autentyczność sekretarzyka najłatwiej sprawdzić od wewnątrz: dosłownie. Wyciągnij wszystkie szufladki wewnętrzne i obejrzyj ich boki i tyły. Drewno z XVIII wieku ma charakterystyczną patynę: ciemniejsze, z widocznymi śladami hebla lub struga (nie szlifierki). Jeśli boki szufladek są równo szlifowane i jasne: szufladki były wymieniane lub cały mebel jest późniejszy. Oryginalne drewno "tknięte wiekiem" jest nie do podrobienia.

Sekretarzyk z nadstawką dziś: czy ma sens?

Tak: i to z kilku powodów. Po pierwsze, mebel który przetrwał dwieście lub trzysta lat jest dowodem jakości, której nie spotyka się w nowoczesnej produkcji. Po drugie, sekretarzyk z nadstawką rozwiązuje problem, który ma wiele osób: potrzeba miejsca do pracy i przechowywania dokumentów w salonie lub gabinecie, bez rezygnacji z estetyki. Gdy klapa jest zamknięta: to szafa biblioteczna. Gdy otwarta: biurko.

W dobie, gdy praca zdalna stała się normą, mebel który pozwala "zamknąć biuro" przez opuszczenie klapy ma dodatkową wartość praktyczną.

Jeśli szukasz sekretarzyka z nadstawką: mamy właśnie taki w kolekcji: barok/rokoko, Niemcy lub Austria, ok. XVIII–XIX wiek, fornir z intarsją, bombaste szuflady, oryginalne mosiężne okucia.

Najczęstsze pytania

Co to jest sekretarzyk z nadstawką?

To mebel do pisania z opuszczaną klapą kryjącą szuflady i skrytki, zwieńczony górną nadstawką w formie witryny lub szafki. Nazwa nawiązuje do łacińskiego secretum, czyli spraw prywatnych.

Co oznacza forma bombé?

Bombé to wybrzuszony, pęczniejący korpus charakterystyczny dla baroku i rokoka, nadający meblowi miękką, rzeźbiarską bryłę.

Jak rozpoznać oryginalny sekretarzyk z epoki?

Po ręcznej intarsji, oryginalnych okuciach mosiężnych i śladach naturalnego zużycia drewna. Dokładną ocenę najlepiej przeprowadzić z bliska.