Był rok 1804. Napoleon Bonaparte właśnie koronował się na cesarza Francuzów. Potrzebował wnętrz godnych nowego Rzymu i znalazł do tego zadania dwóch architektów: Charlesa Perciera i Pierre-François Fontaine'a. To, co stworzyli, wyszło daleko poza Tuileries i Fontainebleau. Styl Empire rozprzestrzenił się po Europie i do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych języków w historii europejskiego meblarstwa.

Skąd wziął się Empire?

Empire to styl, który miał cele polityczne. Napoleon chciał meblami komunikować władzę: odwoływał się do starożytnego Rzymu i Grecji, do egipskich podbojów, do militarnej dyscypliny. Dominowały ostre linie, symetria, ciemne drewno mahoniowe, złocone okucia w kształcie orłów, lwów i wieńców laurowych.

Projektowali Percier i Fontaine (architekci, nie stolarze) i to widać. Empire to styl architektoniczny nałożony na meble. Proporcje surowe, formy monumentalne, detale precyzyjne jak na fasadzie budynku publicznego. Choć wiele mebli (bergères, fauteuils, leżanki méridienne) było przy tym zaskakująco wygodnych jak na swoją epokę.

Empire to styl architektoniczny nałożony na meble: właśnie w tym leży jego siła.

Jak Empire dotarł do Europy?

Po upadku Napoleona w 1815 roku można było oczekiwać, że jego styl podzieli jego los. Stało się inaczej. Język Empire rozszedł się po kontynencie, w każdym miejscu przechodząc lokalną adaptację:

  • Szwecja: styl znany jako Karl Johan (od króla Karola XIV Jana, byłego marszałka Napoleona). Lżejszy, mniej złocony niż oryginał, z wyraźną skandynawską surowością.

  • Anglia: równolegle do Empire rozwijał się Regency style: mahoń, palisander, mosiężne inkrustacje. Pokrewny duch, nieco inna gramatyka.

  • Niemcy i Austria: Empire płynnie przechodził w Biedermeier. Granica między późnym Empire a wczesnym Biedermeier bywa niewidoczna: te same nogi szablaste, te same proporcje, tylko złocenia stopniowo znikają.

  • Rosja: Russian Empire: jeszcze większy rozmach, więcej złota, monumentalne formy. Ta sama gramatyka, inny akcent.

Czy wiesz, że...

Nogi szablaste (charakterystyczny element foteli i krzeseł Empire) mają swoją nazwę od szabli kawalerzysty. Wygięcie nogi ku przodowi miało naśladować krzywą szabli. To nie był przypadek: Napoleon chciał, żeby nawet meble oddychały militarnym duchem epoki. Dziś noga szablasta to jeden z najpewniejszych znaków rozpoznawczych stylu Empire i wczesnego Biedermeier.

Jak rozpoznać autentyczny mebel Empire?

Rynek antyków pełen jest mebli w stylu Empire produkowanych przez cały XX wiek. Oto co warto sprawdzić:

  • Mahoń: drewno mahoniowe z XIX wieku ma głęboką, nierównomierną patynę. Ciemniejsze w zagłębieniach, jaśniejsze na krawędziach. Nowe mahoniowe meble są jednolicie barwione.

  • Okucia: oryginalne okucia Empire są odlewane z brązu lub mosiądzu, ręcznie cyzelowane, złocone ogniowo. Mają ciężar i głębię. Tłoczone okucia z blachy to znak repliki.

  • Nogi szablaste: w oryginałach wycinane z litego drewna, z włóknem zgodnym z krzywizną. W replikach często klejone lub wyginane, co zdradza przekrój.

  • Tylna strona: oryginalne meble Empire mają tylne panele z tarcicy lub litego drewna drugorzędnego. Przemysłowa sklejka to znak XX-wiecznej produkcji, choć sklejka w prostszej formie istniała już wcześniej.

  • Połączenia: czopy i kołki drewniane w oryginałach. Wkręty mogą oznaczać replikę, ale też XIX-wieczną naprawę: same w sobie nie są dowodem.

Wskazówka od eksperta

Przy fotelach i krzesłach Empire szczególną uwagę zwróć na toczenia: słupki, kolumienki, detale podłokietników. Oryginalne toczenia z XIX wieku mają precyzję i lekkość ręcznej tokarni. Nierównomierność jest zaletą, nie wadą. Jeśli toczenie jest idealnie geometryczne i pozbawione śladów narzędzi: pochodzi z XX lub XXI wieku. Sprawdź też, czy toczony element jest z jednego kawałka drewna czy klejony z kilku.

Empire w dzisiejszym wnętrzu

Meble Empire mają opinię trudnych: zbyt poważnych, zbyt cesarskich. To mit. Jeden fotel z kremową tapicerką potrafi zmienić charakter całego pokoju. Empire świetnie łączy się z wnętrzami skandynawskimi, loftami i eklektycznymi salonami: kontrast ciemnego drewna z jasnymi ścianami jest klasyczny i zawsze aktualny.

Jeśli chcesz przekonać się jak Empire wygląda w praktyce: mamy właśnie taki fotel w kolekcji. Europa Północna, XIX wiek, orzech, tapicerka kremowa w diamentowy wzór.

Najczęstsze pytania

Skąd wziął się styl Empire?

Z napoleońskiej Francji początku XIX wieku (około 1799–1830). Miał wyrażać potęgę cesarstwa przez nawiązania do antycznego Rzymu i Egiptu.

Po czym rozpoznać meble Empire?

Po ciemnym mahoniu, złoconych okuciach z brązu (ormolu), masywnych bryłach i motywach jak sfinksy, łabędzie czy wieńce laurowe.

Co to są nogi szablaste?

To wygięte, smukłe nogi przypominające ostrze szabli, częste w krzesłach i fotelach Empire oraz pokrewnego stylu Karla Johana.